Jacoba van Heemskerck 87/100

Jacoba van Heemskerck (1876-1923) ontdekte ik door een lezing van Karin Haanappel, kunsthistoricus, wiens levensmissie het is om vrouwen hun eerlijke plek in de kunstgeschiedenis te geven. Jacoba was tekenaar, schilder, graficus en glaskunstenaar. Ze maakte zowel kleine zwart-witlino’s als grote kleurrijke glas in lood ramen.

Jacoba groeit op in Den Haag, waar ze naar de kunstacademie gaat, daarna heeft ze een half jaar les in Parijs. Vanaf 1906 is ze iedere zomer in Domburg, waar haar geliefde, de kunstverzamelaar Marie Tak van Poortvliet, voor haar een atelier bouwt in de tuin van haar villa. Domburg met zijn mooie licht, de weidsheid en de rust, trok in die tijd veel kunstenaars aan. In de villa ontvangen Marie en Jacoba regelmatig schrijvers en kunstenaars, zoals Jan en Charley Toorop en Mondriaan.

Hoe kun je de grootsheid van de natuur uitdrukken? Volgens Van Heemskerck was kleur het antwoord. Ze is geïnspireerd door de antroposofie en ze probeert uit te drukken hoe alles voor haar samenhangt: hemel en aarde, lichaam en geest, de aarde en de kosmos. De theoretische werkwijze van haar Hollandse collega’s, zoals Mondriaan en Van Doesburg, past niet bij haar. Zij voelt zich meer thuis bij de Duitse expressionisten, waar ze veel waardering krijgt. Geen andere kunstenaar staat zo vaak met haar werk op de voorkant van het tijdschrift van de Duitse galerie en kunstbeweging der Sturm, waartoe ook Wassily Kandinsky en Oskar Kokoschka behoorden. Ze ontwikkelt een eigen vorm van abstract expressionisme. De enige aan wie ze misschien doet denken is tijdgenoot Hilma af Klimt.

In 2023 is het honderd jaar geleden dat ze stierf, hopelijk tijd voor een grote overzichtstentoonstelling in Nederland. Wil je haar werk nu al zien? er is een reizend tentoonstelling in Duitsland op dit moment.

So geht es, wissen Sie, ich bin immer unzufrieden und will immer weiter gehen.

Jacobavan Heemskerck,  in een brief aan Herwarth Walden, 1914

Een uitgebreid artikel over het leven en werk van Jacoba van Heemskerck met afbeeldingen van haar werk vind je hier : https://ingridvandenbergh.wordpress.com/2013/04/12/jacoba-van-heemskerck-1876-1923-schilderes-van-doek-naar-glas-001/

Er is ook een filmpje van het Haags Kunstmuseum over haar leven en werk (6,5 minuut) https://youtu.be/fgnA-z1hAQc

Het werk van Jacoba van Heemskerck maakte afgelopen jaar een rondreis door Duitsland. ‘De tour van Jacoba van Heemskerck – Kompromisslos modern’ is tot 19 juni 2022 te zien in het Edwin Scharf museum in Neu Ulm: https://edwinscharffmuseum.de/exhibition/jacoba-van-heemskerck/


Kijk hier voor een overzicht van alle portretten uit deze serie.